Kolory emocji

Jak do tej pory nie ma w szkolnych programach przedmiotu o nazwie emocje. Nie uczymy o nich i nie zajmujemy się nimi szczególnie. Bywa jednak tak, że to emocje zajmują się nami, albo wręcz zajmują naszą całą uwagę, pochłaniają energię i zagospodarowują czas. Pisząc w liczbie mnogiej mam na myśli zarówno dorosłych jak i niedorosłych. W życiu przydają nam się różne umiejętności zdobyte na przestrzeni lat, cenna okazuje się wiedza, którą posiedliśmy w szkole, a co ze sferą emocjonalną? Może i w tej dziedzinie jesteśmy w stanie zapewnić naszym uczniom dobrą edukację?

Spróbujmy przyjrzeć się kilku podstawowym zagadnieniom w tej dziedzinie, poszukajmy tu inspiracji i zabierzmy ze sobą do szkoły gotowe pomysły na godzinę wychowawczą.

Na początku uporządkujmy fakty i odpowiedzmy na pytanie wybierając jedną z propozycji:

Czy emocję możemy zobaczyć?

a) Tak, oczywiście

b) Nie, bo to niemożliwe

c) Zależy jaka to emocja

d) To pytanie jest bez sensu, poproszę o inny zestaw pytań.

Prawidłowa odpowiedź to b) nie, bo to niemożliwe. Emocji nie jesteśmy w stanie zobaczyć. Możemy ją odczuć w swoim ciele, a u innych osób zaobserwować jej oznaki. Każda emocja ma cztery składowe, 2 z nich dzieją się wewnątrz naszego organizmu, wewnątrz naszej psychiki, a dwie kolejne to bardziej zewnętrzne przejawy stanu emocjonalnego.

Zobaczmy to na ilustracji, przykładem niech będzie ZŁOŚĆ

 

Nowy Dokument 2019-01-28 17.26.15_1

Gdy pojawia się jakaś emocja to mamy zawsze do czynienia z pobudzeniem fizjologicznym organizmu. Będzie ono inne w przypadku każdej emocji, to znaczy, że np. gdy się złościmy nasze serce szybciej bije i mięśnie kończyn są gotowe do działania. Gdy się smucimy mięśnie kończyn się rozluźniają, a napinają się mięśnie gardła i mięśnie wokół oczu. Pojawia się też ekspresja behawioralna danej emocji. Poziom tej ekspresji, czyli jej intensywność będzie różna u różnych osób. To właśnie dzięki ekspresji jesteśmy w stanie rozpoznać emocję u drugiego człowieka. Poznajemy ją po mimice, gestykulacji, postawie ciała. Z kolei interpretacja poznawcza to analiza, która dokonuje się w psychice w reakcji na subiektywne odczucia. Z tego powodu właśnie emocji nie jesteśmy w stanie zobaczyć gdyż nie mamy dostępu do czyichś subiektywnych odczuć i intelektualnej interpretacji. Widzimy tylko to, co na zewnątrz, dlatego nazywając czyjeś emocje możemy się pomylić. Żeby sytuacja była jeszcze bardziej skomplikowana to osoba przeżywająca dany stan emocjonalny może nie mieć wglądu w swoje subiektywne odczucia, może mieć trudność z identyfikacją pobudzenia fizjologicznego albo kłopot z nazwaniem tego, co się z nią dzieje.

Niektórzy ludzie potrzebują konkretnej wiedzy i treningu żeby opanować sztukę rozpoznawania i nazywania emocji. W przypadku dzieci  z takimi trudnościami spotkamy się w dwóch najczęściej występujących zaburzeniach wieku rozwojowego  – ASD (spektrum autyzmu – w tej grupie są dzieci z zespołem Aspergera) i ADHD ( zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi) Problemy w sferze emocjonalnej towarzyszą również innym zaburzeniom dlatego możemy w swojej codziennej pracy spotkać uczniów mających opisane wyżej trudności wynikające także z innych przyczyn.

Dzięki badaniom antropologów wiemy dziś, że istnieje 5 tak zwanych podstawowych emocji. Są one uniwersalne czyli dotyczą wszystkich ludzi niezależnie od kultury, w której przyszli na świat i się wychowali. Dokładniej uniwersalna jest ich ekspresja mimiczna. Jakie to emocje?

ZŁOŚĆ, STRACH, SMUTEK, RADOŚĆ, WSTRĘT

Możemy zaproponować naszym uczniom następujące zadanie, które pozwoli im zastanowić się nad każdą z tych emocji i poszukać w swych doświadczeniach, wyobraźni, w swej intuicji własnych skojarzeń związanych ze złością, strachem, smutkiem, radością i wstrętem.

Zadanie nazwałyśmy KOLORY EMOCJI

Przygotujmy:

  1. powycinane z gazet skrawki papieru w jednolitych kolorach ( 2bez kształtów i deseni)

 

2. Niewielkie kwadraty wycięte z kartonu ( np. o wymiarach 10 na 10 cm)

20190209_153858

3. Nazwy tych 5 emocji napisane jako hasła w ramkach

20190209_153559

4. Klej, nożyczki dla każdego

Przebieg zadania:

Każdy uczeń otrzymuje 5 kwadratów, a jego zadaniem jest wybranie ścinków papieru w takich barwach i odcieniach, które według niego najlepiej obrazują daną emocję. Następnie tworzy z nich kolaż przyklejając  kolory do kartoników. Powstają wtedy małe abstrakcyjne obrazy. Warto aby każdy z tyłu podpisał swoją pracę i nazwał daną emocję.

Następnie zaprośmy uczniów do stworzenia galerii ich prac. Możemy przyczepić je na ścianie za pomocą masy mocującej albo rozłożyć  na podłodze ( będzie szybciej)

 

 

 

20190126_121320

Skoro mamy już galerię prac to przyjemnie będzie ją zwiedzić z przewodnikiem. Uczniowie niech staną się kuratorami i opowiedzą o powstałych kolażach – kompozycjach, swoich skojarzeniach. Niech przeprowadzą analizę porównawczą, bo przecież każda z emocji nabiera innych barw. Pamiętajmy nie ma tu ocen. To praca zbiorowa, naszej klasowej społeczności. Każdy ma prawo do własnych odczuć, a jego praca jest elementem większej całości.

Porządkując jeszcze wiedzę na temat emocji warto powiedzieć, że psycholodzy mają „silną alergię” na sformułowanie pozytywne i negatywne emocje. Dlaczego? Ponieważ wszystko, co do tej pory wiemy o emocjach wskazuje na ich kluczową rolę w naszym codziennym funkcjonowaniu oraz na ich biologiczne uwarunkowania ( czyli niezależne od wychowania ). Skoro emocje są naturalne, ludzkie i potrzebne, nie mogą być negatywne same w sobie. Negatywne mogą być zachowania wynikające z nieradzenia sobie z danym pobudzeniem emocjonalnym. Czyli emocjom nie wystawiamy ocen, nie dzielimy ich na dobre i złe.

Gdy mimo wszystko w takich kategoriach będziemy myśleć, to swoimi świadomymi i nieświadomymi reakcjami damy innej osobie odczuć, że to co przeżywa jest naznakowane pejoratywnie i ma przestać to czuć. W przypadku dzieci taka postawa dorosłego sprawia, że mały człowiek wykształca różnego rodzaju mechanizmy obronne i albo tłumi emocje, albo energię wynikającą z pobudzenia organizmu kanalizuje w innych działaniach nieadekwatnych do sytuacji. Oczywiście nie wpływa to korzystnie na jego rozwój psychiczny.

Przyjmujemy zatem  założenie, że wszystkie emocje są przydatne i czemuś służą. Jednak z niektórymi z nich chcemy mieć często do czynienia, a innych wolimy unikać. Dlatego dzieląc emocje mówmy raczej o emocjach przyjemnych i nieprzyjemnych. Odnosimy się wtedy do subiektywnych odczuć, a nie dokonujemy oceny moralnej.

Możemy naszym uczniom pokazać to poprzez takie ćwiczenie:

PRZYJEMNE I NIEPRZYJEMNE UCZUCIA

Zadanie:  Przygotujmy dwa kolory mazaka np. szary i żółty. Szarym podkreślmy w tabeli emocje dla nas nieprzyjemne, a żółtym te przyjemne. Ciekawe przy ilu postawimy znak zapytania, użyjemy dwóch kolorów albo zostawimy niepodkreślone, bo uznamy je za neutralne? To ćwiczenie pozwoli nam głębiej zastanowić się  nad emocjami i własnym do nich podejściem oraz wzbogaci nasz słownik.

emocje uczucia nazwy

Omówmy wspólnie to zadanie, wyciągnijmy wnioski. Wiele może być tu ciekawych wątków do dyskusji i wymiany myśli.

oprac. Iza Banaszczyk i Magdalena Buda

O emocjach pisałyśmy również tutaj:

https://kreatywnapedagogika.wordpress.com/2017/03/17/o-zlosci/

https://kreatywnapedagogika.wordpress.com/2017/05/18/o-smutku/

https://kreatywnapedagogika.wordpress.com/2019/02/03/o-strachu/

https://kreatywnapedagogika.wordpress.com/2017/02/25/emocje/

 

 

3 myśli w temacie “Kolory emocji

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s