Dzieci nadmiaru, dzieci niedostatku

Słowo diagnoza robi ostatnio zawrotną karierę. Diagnozujemy potrzeby i problemy uczniów, diagnozujemy nastroje społeczne, diagnoza obecna jest zarówno w gospodarce jak i w kulturze. Już dawno nie jest zarezerwowana wyłącznie dla nauk medycznych. Dziś i ja spróbuję postawić pewną diagnozę. Nie użyję w tym celu znanych mi narzędzi – testów psychologicznych, kwestionariuszy, nie przeprowadzę długofalowych badań, ani eksperymentu na dużej próbie. Potraktuję słowo diagnoza szeroko i może nawet dość potocznie. Moje rozważania będą teoretyczne, a oprę je na pewnych obserwacjach.

Żyjemy w czasach dobrobytu. Pewnie niektórzy się ze mną nie zgodzą i podadzą dobitne argumenty, aby obalić moją tezę. Dlatego wyjaśnię gdzie ten dobrobyt widzę. Mamy bardzo duży dostęp do różnego rodzaju dóbr zarówno tych materialnych, jak i związanych z kulturą, nauką, rozwojem. Oczywiście piszę te słowa z perspektywy Polki i Europejki, w danym momencie dziejowym. Nadmiar to stan, w którym stwierdzamy, że czegoś jest za dużo. Gdy nie wykorzystujemy dostępnych nam rzeczy, możliwości, informacji, atrakcji, bo odczuwamy przesyt, bo dopada nas niemoc.

Nadmiarem może być też apetyt na kolejne konsumenckie zachcianki podsycane marketingowymi sztuczkami, na które łatwo się nabieramy i podświadomie łapiemy haczyk. To my dorośli i świat, który kreujemy wokół nas, dla siebie, swojej rodziny, swoich dzieci. No właśnie dzieci, bo o nich tu głównie mowa. Na jaki nadmiar są one narażone?

Najszybciej odpowiemy na to pytanie wyobrażając sobie dziecięcy pokój i wszystkie obecne tam przedmioty. Zobaczymy wtedy łóżko pełne pluszaków, mniejsze i większe kolorowe, plastikowe, tak zwane zabawki edukacyjne, różne rodzaje klocków, pudła z grami planszowymi i puzzlami, czasem książki, no i oczywiście wszelkiej maści kolekcje – a to „Gwiezdne Wojny”, a to superbohaterowie, a to kucyki, lalki, itd… Czy dziecko bawi się tym wszystkim? Czy jest w stanie zadbać o porządek w tym pokoju, na miarę swojego wieku? Czy zabawki te faktycznie zajmują jego czas i skłaniają do samodzielnej, twórczej aktywności? Czy przedmiotów jest tak dużo, że szybko stają się obojętne i na dziecko działa tylko efekt nowości (Mamo! Tato ! Kup proszę!)

Gdy w najbliższym, codziennym otoczeniu spostrzegamy nadmiar przedmiotów to jest to równoznaczne z nadmiarem bodźców. Potocznie używa się już słowa „przebodźcowany”. Układ nerwowy dziecka musi sobie radzić z odbiorem i przetwarzaniem sygnałów dochodzących za pomocą różnych zmysłów. Obrazy, kształty, kolory, światło, migotanie, refleksy, odblaski, dźwięki, szumy, zgrzyty, odgłosy w tle, pogłos, nagłe hałasy, różne faktury, nacisk, łaskotanie, drapanie, odczuwanie temperatury, zapachy, smaki, ruch i koordynacja to wszystko dzieje się tu i teraz i może dziać się w jednym momencie.

Czy mózg jest w stanie zarejestrować i odpowiednio przetworzyć taką liczbę doznań? Jest plastyczny, ma ciągle do końca niezbadane możliwości. Ale po co fundować mu takie wyzwania? Dlaczego ma pracować na najwyższych obrotach. Czy dziecku potrzebne są te wszystkie bodźce? Pomyślmy jak my się czujemy spędzając 3 godziny w centrum handlowym na zakupach. Zdarza się tak, że w podobnym stylu urządzamy codzienny świat małemu człowiekowi, który ma jeszcze niedojrzały układ nerwowy: kolorowe wystawy to sterty zabawek w pokoju, szum w tle to ciągle włączony telewizor, reklamy w megafonach to ulubiona gra na tablecie, tłok i duchota to czas spędzany w 4 ścianach, a nie na świeżym powietrzu.

Kolejny nadmiar to zbyt duża liczba zorganizowanych aktywności, wszystkie te dodatkowe, zaplanowane zajęcia, na które trzeba dotrzeć i rozwijać talenty, szukać pasji, zdobywać kompetencje niezbędne w dzisiejszych czasach. Tak, są dzieci, które rozpoczynają dzień od basenu o 7 rano, a kończą wieczorem w szkole muzycznej, po drodze są oczywiście godziny spędzone w klasie, odrobione w świetlicy lekcje i angielski w sali wynajmowanej w szkole przez firmę edukacyjną – Amelka, klasa pierwsza szkoły podstawowej. A w głębi serca marzenie o zabawie lalkami z przyjaciółką i bitwie na śnieżki po lekcjach.

Obserwacje, rozmowy, doświadczenia składają się na te gorzkie refleksje. Amelki nikt nie wymyślił, poznałam ją jakiś czas temu na szkolnych warsztatach. Dziesięcioletni Kuba przychodził do mnie regularnie do gabinetu na spotkania, bo był ciągle przygnębiony, smutny i nie wiedział jak sobie poradzić z powodu braku przyjaciół. W prywatnej szkole, 12- osobowej klasie, w której oprócz niego było 2 chłopców nie znalazł bratniej duszy. Dowożony i odwożony codziennie przez rodziców nie miał po lekcjach możliwości na spotkania z kimkolwiek ze szkoły, mieszkał w bardzo odległej dzielnicy. Za to oferta edukacyjna placówki spełniała wszystkie, nawet najbardziej wygórowane wymagania.

Nadmiarów możemy spostrzec jeszcze więcej: jedzenie, pieniądze, ubrania, media, internet, gadżety, hałas, tempo… Każda z wymienionych opcji generuje całą lawinę nieszczęść i konsekwencji wynikających z „przedawkowania”, ale jest też druga strona medalu. Z nadmiarem wiąże się niedostatek, jak chińskie YIN i YANG, świetnie się uzupełniają. Nie trzeba być psychologiem, żeby odkryć czego brakuje Amelce i jakich dziecięcych potrzeb nie zaspokaja Kuba.

Brak, deficyt, pustka w sferze emocji, relacji, komunikacji, zaspakajania rozwojowych potrzeb to ból dzieci nadmiaru.

To opis świata urządzanego dzieciom przez rodziców. Nie zapominajmy jednak, że w podobnym stylu szkoła „mebluje” codzienność swoim uczniom. Możemy szukać winnych i nie będzie to trudne zadanie – system, prawo oświatowe, ministerstwo, samorządy, reforma, podwójny rocznik, nieudolni nauczyciele. Każdy mierząc własną miarą przytoczy mocny argument. Do tego cała litania narzekań i anty przykładów wyssie z nas całą energię, a ręce rozłożą się w geście „nic się nie da zrobić”.

A gdyby szkołę pomyśleć inaczej? Dzieci nadmiaru nie muszą przebywać przecież w salach pełnych zbędnych przedmiotów, z milionem gazetek ściennych, dekoracjami na oknach i zwisającymi z sufitu bocianami. Nie muszą siedzieć 45 minut na twardych krzesłach patrząc na plecy kolegów i koleżanek. W końcu nie muszą uczyć się tylko i wyłącznie z „wszystko mających” ćwiczeń i podręczników. Zamiast lekcji W-F na korytarzu mogą spędzić aktywnie 30 minut na dworze. Zamiast głośnego przeraźliwego, nagłego głosu dzwonka mogą nauczyć się reagować na inne sygnały informujące o końcu i początku lekcji. W czasie przerwy mogą spędzać czas w przestrzeni podzielonej na strefy różnych aktywności lub odpoczywać w miejscach gdzie stoi stół, krzesła, siedziska lub kanapy, a nie tłoczyć się w tłumie, „nielegalnie biegać” lub siedzieć na podłodze pod ścianą.

A co możemy zrobić w zakresie niedostatku, z powodu którego cierpią nasi uczniowie? Zadbać o relacje z nimi, budować życzliwą atmosferę, dawać dobry przykład komunikując się pozytywnie, stworzyć warunki do tego, aby klasa mogła się dobrze poznać, organizować godziny wychowawcze w formie warsztatów i faktycznie realizować tematy bliskie dzieciom i młodzieży, w końcu dać im swoją uwagę i zainteresowanie.

Skoro są dzieci nadmiaru i dzieci niedostatku to zapewne są i tacy dorośli. Czy ja jestem takim dorosłym? Czy może z wiekiem obserwuję u siebie coraz większą miłość do minimalizmu? A może mam nadmiar wszystkiego, a niedostatek czasu dla siebie? !

Czy w końcu stwierdzę, że mając swoje x lat jestem dzieckiem nadmiaru i niedostatku. Jak najpierw sama uporam się ze sobą, to dopiero wtedy pozwolę dzieciom nie brnąć w chaos.

Iza Banaszczyk, opracowanie graficzne Magdalena Buda

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s